วันก่อนได้อ่านนิตยสาร MBA ฉบับเดือนกรกฎาคม 2549 ซึ่งได้นำเสนอเรื่อง “God at Work: เลือกเทพแบบไหนให้องค์กรคุณ” เป็น Theme หลักของเรื่อง โดยถอดความมาจากหนังสือเรื่อง “Gods of Management” ของ Charles Handy ปรมาจารย์ทางด้านการจัดการชั้นนำของโลก แม้เรื่องนี้จะไม่เกี่ยวกับโหราศาสตร์สักเท่าไหร่ แต่ก็เป็นการนำบุคลิกและประวัติของเทพเจ้ากรีกมาใช้ในศาสตร์ของตัวเองคล้ายกับโหราศาสตร์เช่นกัน

            Charles Handy ได้แต่งหนังสือเรื่องนี้ไว้หลายปีแล้ว (พิมพ์ครั้งแรกในปี 1978 และมีการปรับปรุงเพิ่มเติมหลายครั้งโดยครั้งล่าสุดในปี 1995) โดยได้นำลักษณะของเทพเจ้ากรีก 4 องค์มาแสดงรูปแบบการจัดการ 4 รูปแบบ ดังนี้

ซุส (Zeus)

o         ซุส (ในวงการโหราศาสตร์ยูเรเนียนเมืองไทย จะเรียกว่า เซอุส เป็นชื่อดาวทิพย์ดวงหนึ่ง) หรือที่ชาวโรมันเรียกว่า จูปิเตอร์ (Jupiter) เป็นราชาแห่งทวยเทพทั้งปวง ครองบัลลังก์ ณ สวรรค์บนยอดเขาโอลิมปัส มีอาวุธคู่ใจคือ สายฟ้าที่มีอานุภาพร้ายกาจยิ่ง

o         จากลักษณะอันยิ่งใหญ่ของเทพซุส องค์กรแบบซุสจะนำโดยผู้นำที่มีบารมีสูง (Charismatic Leader) และอำนาจของแต่ละบุคคลในชมรม (Club) หรือแก๊ง (Gang) จะขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ที่มีกับผู้นำ โดยมีสัญลักษณ์คือใยแมงมุม ที่มีศูนย์กลางสำคัญที่สุด และมีเส้นใยแยกกระจายออกจากศูนย์กลาง แสดงถึงความสำคัญจะลดลงตามระยะห่างจากจุดศูนย์กลาง จึงมักออกไปในทางเล่นพวกพ้อง

o         การตัดสินใจในองค์กรแบบนี้จะเน้นที่ความรวดเร็ว ไม่เน้นความถูกต้องของรายละเอียด เลือกที่จะพูดมากกว่าเขียน

o         ตัวอย่างเช่น เถ้าแก่เจ้าของกิจการ, กลุ่มการเมือง, แก๊งมาเฟีย, ที่เห็นชัดเจนที่สุดในปัจจุบันก็น่าจะเป็นพรรคไทยรักไทย ที่นำโดยผู้นำคนเดียวคือทักษิณ ชินวัตร และความสำคัญของสมาชิกพรรคจะขึ้นอยู่กับความใกล้ชิดกับหัวหน้าพรรค

อพอลโล (Apollo)

o         อพอลโล เป็นชื่อในภาษาโรมัน โดยมีชื่อกรีกว่า อพอลลอน (Apollon เป็นดาวทิพย์ดวงหนึ่งในโหราศาสตร์ยูเรเนียนเช่นกัน) หมายถึงสุริยเทพ เป็นเทพแห่งธรรมะและกฎหมาย เทพแห่งสัจวาจา และเทพแห่งศิลปวิทยา

o         จากลักษณะของเทพดังกล่าว Handy จึงเปรียบเทียบวัฒนธรรมแบบอพอลโลด้วยสัญลักษณ์รูป วิหารกรีก ซึ่งแข็งแกร่ง สวยงาม และเป็นระบบ ทำให้สะท้อนถึงการทำงานที่เน้นบทบาทหน้าที่ (Role) ไม่ใช่ผันแปรตามผู้นำคนใดคนหนึ่ง

o         โครงสร้างการบริหารงานของวัฒนธรรมนี้จะชัดเจนและไม่ค่อยเปลี่ยนแปลง สมาชิกในกลุ่มจะรู้บทบาทหน้าที่ผ่านลำดับชั้นในการบริหารงาน กฎกติกาในการทำงานและอยู่ร่วมกันจะมีการตกลงไว้อย่างชัดเจน และไม่ชอบความบังเอิญ

o         ตัวอย่างเช่น ธนาคาร, บริษัทที่ก่อตั้งมานาน เช่น ปูนซิเมนต์ไทย, ปตท.

อธีนา (Athena)

o         คือเทพีผู้ครองปัญญาและวิทยาการ ในภาษาโรมันเรียกว่า มิเนอร์วา (Minerva ตรงจุดนี้ เจ.เค.โรว์ลิ่ง ผู้เขียน Harry Potter ได้นำชื่อนี้มาเป็นชื่อของอาจารย์มักกอนนากัล เพราะบอกถึงความเป็นผู้รู้ของอาจารย์ประจำบ้านกริฟฟินดอร์)

o         ในวัฒนธรรมนี้ จะเน้นความรู้ความสามารถของคนเป็นหลัก ไม่ยึดติดกับตำแหน่งหน้าที่เหมือนแบบอพอลโล หรือไม่ผูกติดกับคนใดคนหนึ่งเหมือนแบบซุส แต่เน้นการทำงานเป็นทีม โดยมีสัญลักษณ์เป็น “ตาข่าย” ที่เชื่อมต่ออย่างหลวมๆ แต่ละหน่วยดูแลตนเองภายใต้กลยุทธ์ใหญ่ขององค์กร

o         องค์กรแบบนี้จะเหมาะกับบุคคลที่มีความสามารถและความคิดสร้างสรรค์ ไม่อยากอยู่ใต้กรอบแบบอพอลโล หรือภายใต้ผู้นำอย่างซุส

o         ตัวอย่างเช่น บริษัทที่ปรึกษา, เอเยนซี่โฆษณา, บริษัทวิจัยตลาด หรือหน่วยธุรกิจในบริษัทไฮเทค

ไดโอนิซุส (Dionysus)

o         คือเทพผู้ค้นพบและครองผลองุ่นและเหล้าองุ่น (Wine) หรือเทพแห่งสุราเมรัย รวมถึงความสำราญจากการดื่มเมรัยอีกด้วย มีชื่อโรมันคือ แบคคัส (Bacchus)

o         จากลักษณะของเทพไดโอนิซุส จึงเป็นวัฒนธรรมที่เน้นความเป็นปัจเจกบุคคล ภาษาวิชาการเรียกว่า Existential ในวัฒนธรรมนี้ อิสรภาพของแต่ละคนสำคัญที่สุด ไม่มีใครเป็นเจ้านายใคร โดยองค์กรมีอยู่เพื่อช่วยให้ปัจเจกบุคคลบรรลุเป้าหมายของตนเองเท่านั้น

o         ตัวอย่างเช่น อาจารย์มหาวิทยาลัย, ทนายความ, นักวิจัยทางวิทยาศาสตร์

ทั้ง 4 วัฒนธรรมนี้ อาจอยู๋ภายใต้องค์กรเีดียวกันก็ได้ โดยแต่ละช่วงของธุรกิจจะต้องลัีกษณะวัฒนธรรมแตกต่างกันไป ในช่วงอยู่ตัว จะต้องการวัฒนธรรมแบบอพอลโล ช่วงกำลังพัฒนาต้องการวัฒนธรรมแบบอธีนา หรือช่วงสถานการณ์เฉพาะหน้า จะนิยมให้วัฒนธรรมแบบซุสแลไดโอนิซุสมาดูแล

ครั้งหน้า เราจะมาดูกันต่อว่า ถ้าเราเอางานของ Charles Handy มาวิเคราะห์ในแง่มุมของโหราศาสตร์แล้วจะิเป็นอย่างไร