เขียนเรื่องธรรมศึกษามาหลายวัน ชักติดลม เลยไปรื้อเรียงความแก้กระทู้ธรรมที่เคยเขียนเมื่อครั้งบวชเป็นพระภิกษุอยู่ 1 พรรษาที่วัดบวรนิเวศวิหารเมื่อปี ๒๕๔๕ คิดว่าจะทยอยนำมาลงใน Blog จนหมดครับ

เรียงความแก้กระทู้ธรรม

ครั้งที่ ๒/๒๕๔๕

ฉายา ธมฺมวํโส

อ่านวันที่ ๑๕ สิงหาคม ๒๕๔๕

__________________________________________

มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร

มารดาเป็นมิตรในเรือนของตน

                                    สํ. ส. ๑๕/๕๐

          บัดนี้ จักได้พรรณนากระทู้ธรรมที่ตั้งไว้ข้างต้นนั้น พอเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและปฏิบัติ ดังต่อไปนี้

          คำว่า มิตร แปลว่า เพื่อน ผู้มีน้ำใจเอื้อเฟื้อ อันคนเราทุกคนนั้นต่างก็มีมิตรที่คบหาสมาคมด้วยกันทั้งนั้น แต่มิตรคนแรกที่ทุกคนรู้จัก ก็คือ มารดา เพราะว่ามารดาคอยอุปถัมภ์เลี้ยงดูบุตรตั้งแต่อยู่ในครรภ์ คอยเอาใจใส่เลี้ยงดูจนกระทั่งบุตรเติบใหญ่ คำว่า มิตรในเรือนตน นั้น เป็นการแสดงให้เห็นความแตกต่างของมารดากับมิตรอื่นๆ เพราะมารดานั้นอยู่ในบ้างหลังเดียวกับบุตรตั้งแต่เกิด ต่างจากมิตรที่คบหาในโรงเรียน ที่ทำงาน หรือสังคมทั่วไป ที่รู้จักภายหลังจากที่เราเติบใหญ่ขึ้น ความผูกพันของคนที่อยู่ในเรือนกับนอกเรือนย่อมแตกต่างกัน คนที่อยู่ในเรือนเดียวกันย่อมรับรู้เรื่องราวเกือบทุกเรื่อง คอยเป็นเพื่อนในทุกสถานการณ์ มีความไว้วางใจ และไม่ว่าจะเกิดปัญหาใดๆก็ตาม เราย่อมกลับมาตั้งหลักหาที่พักพิงในบ้าน โดยมีมารดาเป็นมิตรในเรือนคอยอุปการะเอาใจใส่เราเสมอมา

          พระพุทธเจ้าทรงจำแนกมิตรแท้ออกเป็น ๔ จำพวก เมื่อพิจารณาให้ลึกซึ้งแล้วก็จะพบว่า มารดามีลักษณะตรงตามมิตรแท้ทุกประการ และดูเหมือนจะมีความลึกซึ้งยิ่งกว่าลักษณะมิตรแท้ที่อธิบายไว้อีกด้วย มิตรจำพวกแรก คือ มิตรมีอุปการะ มารดาเฝ้าคอยอุปการะเลี้ยงดูบุตรตั้งแต่ยังไม่รู้เดียงสา จนกระทั่งเติบโตเป็นผู้ใหญ่ และถึงแม้ว่าบุตรจะเติบโตเพียงใดก็ตาม มารดาก็ยังคอยปกป้องดูแลบุตรเสมอ แม้บุตรจะไม่ได้ออกปากด้วยซ้ำไป มิตรแท้จำพวกที่สองคือ มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ ยามใดที่บุตรมีปัญหา มารดาจะเข้ามาสอบถามและช่วยเหลือเสมอ ยอมเสียสละทุกสิ่งได้เพื่อลูก แม้กระทั่งอวัยวะหรือชีวิตของตัวเอง ดังจะเห็นจากข่าวที่พบในหนังสือพิมพ์เสมอ ที่มารดายินดีเสียสละไตของตัวเองเพื่อให้หมอนำไปใส่ให้บุตรที่มีปัญหาเรื่องไต มิตรจำพวกที่สามคือ มิตรแนะประโยชน์ เรื่องนี้จะเห็นได้อย่างชัดเจน เพราะมารดาเป็นครูคนแรกของบุตร สอนให้ลูกเป็นคนดี ละเว้นความชั่ว รวมทั้งสั่งสอนแนวทางการใช้ชีวิต เพื่อให้บุตรสามารถเติบโตออกสู่โลกภายนอกได้ และมิตรแท้จำพวกที่สี่คือ มิตรมีความรักใคร่ ไม่ว่าบุตรจะไปประสบความสำเร็จหรือความล้มเหลวในชีวิต มารดาจะมีความสุขหรือความทุกข์ร่วมไปกับบุตรทุกเรื่อง

          จากลักษณะความเป็นมิตรแท้ของมารดาที่ได้กล่าวมานั้น ย่อมแสดงให้เห็นว่า บุญคุณที่มารดามีต่อบุตรนั้นมากมายมหาศาล บุตรทุกคนจำเป็นต้องมีความระลึกและตอบแทนบุญคุณท่าน หรือที่เรียกว่า มีความกตัญญูกตเวทิตาต่อมารดา โดยการตอบแทนสมควรที่จะนำคำสอนในพุทธศาสนาเรื่อง ทิศ ๖ มาเป็นแนวทางในการปฏิบัติ กล่าวคือ ท่านได้เลี้ยงมาแล้ว ต้องเลี้ยงท่านตอบ คอยเอาใจใส่ทำกิจให้ท่าน ดำรงวงศ์สกุล ประพฤติตนให้เป็นคนควรรับทรัพย์มรดก และเมื่อท่านล่วงลับไปแล้ว ทำบุญอุทิศให้ท่าน

          การตอบแทนพระคุณของมารดา เป็นเรื่องที่บุตรต้องกระทำด้วยความเพียร มิใช่คอยผัดวันประกันพรุ่ง จนไม่ได้ทำเสียที ไม่ว่าเราจะอยู่ในวัยไหนก็สามารถตอบแทนพระคุณของมารดาได้ การตอบแทนท่านขณะที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ เราย่อมได้รับอานิสงส์เร็วกว่าจะรอให้ท่านล่วงลับไปก่อน เพื่อให้ท่านรู้สึกยินดีที่เห็นบุตรเป็นคนดี มีความกตัญญูกตเวที ตั้งแต่ยังมีชีวิตอยู่ การเพียงตอบแทนพระคุณมารดาเช่นนี้ จะสมดังพระพุทธภาษิตจาก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก ว่า

อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ

ควรรีบทำความเพียรในวันนี้.

          สรุปความว่า ในบรรดามิตรทั้งหลาย มารดาเป็นมิตรคนแรกของบุตร ที่ดูแลอุปการะฉันท์มิตรแท้ และยากที่จะหามิตรอื่นมาเปรียบ ดังนั้น บุตรจะต้องพากเพียรในการตอบแทนพระคุณของท่าน ให้สมกับที่ท่านดูแลเรามา เท่าที่พรรณนาความมาตั้งแต่ต้น ก็สมควรแก่เนื้อความสุภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้นว่า

มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร

มารดาเป็นมิตรในเรือนของตน

เรียงความแก้กระทู้ธรรมนี้ ได้รับการตรวจจากพระเทพสิทธิโมลี โดยท่านได้วิจารณ์ไว้ว่า "อธิบายขยายความธรรมะในบทกระทู้ได้มีอรรถะ สาระ ธรรมะ พอสมควร"